Machtig groot en prachtig mooi: de tijger is een van de meest indrukwekkende zoogdieren die het dierenrijk kent. De tijger leeft in de bossen en graslanden van Azië, en overleeft zelfs op grote hoogtes in besneeuwde berggebieden. Het zijn solitaire roofdieren, met behoefte aan een groot territorium.

Doordat hun leefgebieden snel verdwijnen door de al maar groter groeiende bevolking, is de tijger ernstig bedreigd in zijn voortbestaan. Daarnaast is stroperij funest voor het dier. Zijn mooie vacht levert veel geld op en door bijgeloof denken veel mensen dat de tanden, botten en andere lichaamsdelen van de tijger een geneeskrachtige werking hebben. Van diverse ondersoorten zijn nog maar enkele exemplaren over in het wild. Volgens het WWF is het aantal wilde tijgers sinds het begin van de vorige eeuw met 98 (!) procent afgenomen. 

Welke soorten tijgers zijn er?

Er is maar een soort tijger: Panthera tigris. Samen met de andere leden van het geslacht Panthera – leeuw, luipaard en jaguar - behoort het roofdier tot de familie katachtigen (Felidae).

Er zijn wel diverse ondersoorten van de tijger:

  • • Bengaalse tijger (Panthera tigris tigris)
  • • Siberische tijger (Panthera tigris altaica)
  • • Chinese tijger (Panthera tigris corbetti)
  • • Sumatraanse tijger (Panthera tigris sumatrae)
  • • Indo-Chinese tijger (Panthera tigris amoyensis)
  • • Maleise tijger (Panthera tigris jacksoni)

De Kaspische tijger, Javaanse tijger en Balinese tijger zijn al jaren niet meer waargenomen en hoogstwaarschijnlijk uitgestorven.

De Maleise tijger ‘bestaat’ nog niet zo lang. Ongeveer rond 2005 ontdekten wetenschappers dat de Indo-Chinese tijgers bestonden uit twee soorten. Degenen die in het noorden woonden, verschilden met die uit het zuiden. Sindsdien worden de tijgers uit het zuiden Maleise tijgers genoemd en die uit het noorden Indo-Chinese tijgers. 

Spreekbeurt tijger

Hoe ziet een tijger eruit?

Een tijger herken je meteen aan zijn mooie oranje-witte vacht en zwarte strepen. Soms zijn er variaties in kleur, de ene tijger is wat lichter dan de andere. Het strepenpatroon varieert per soort en is per dier uniek. De strepen van een tijger zijn niet alleen in de vacht te zien, maar ook op de huid.

Er zijn ook witte tijgers: vaak zijn dit witte Bengaalse tijgers. Het zijn geen albino’s, door een mutatie is de vacht lichter dan bij normale Bengaalse tijgers. Maar witte tijgers komen in het wild weinig voor. Ze zijn vrijwel altijd gefokt door mensen en hebben weinig overlevingskansen in het wild door hun lichte kleur.

In tegenstelling tot veel andere katachtigen heeft een tijger ronde pupillen in plaats van spleetvormige. Geen kattenogen dus. Ze kunnen net als de pupillen van de mens verwijden en vernauwen, afhankelijk van de hoeveelheid licht. Hierdoor hebben ze beter zicht in het donker dan mensen.

De lange snorharen dienen als voelsprieten in het donker. Ze helpen de tijger om de weg te vinden in het donkere struikgewas. Zijn nagels kan hij intrekken. Net als een kat. Zo blijven ze scherp en altijd klaar voor een aanval. Zijn staart gebruikt hij om zijn evenwicht te bewaren.

Maar het meest indrukwekkend aan de tijger is zijn gebit. Grote, scherpe hoektanden die de tijger gebruikt om zijn prooi te grijpen en vast te houden. Ze zijn zodanig gevormd dat ze ultiem grip hebben en als hij eenmaal beet heeft, is het prooidier verloren. De knipkiezen in de boven- en onderkaak zijn ongelooflijk scherp en snijden als het ware het vlees. Met zijn snijtanden schraapt hij het vlees van het bot. Zijn ruwe tong, vergelijkbaar met die van een kat, heeft ook een belangrijke functie: daarmee kan de tijger in één lik de huid of veren van zijn prooi verwijderen. 

Spreekbeurt tijger

Hoe zwaar is een tijger?

Tijgers zijn de grootste katachtigen. Zelfs groter en vooral zwaarder dan leeuwen. Van alle tijgers is de Siberische tijger het grootst. Een volwassen mannetje kan maar liefst 300 kilo zwaar worden. De zwaarste Siberische tijger die ooit gewogen is, was zelfs 465 kilo. De mannetjes kunnen wel 3 meter lang worden. Dan is de staart nog niet eens meegerekend!

Spreekbeurt tijger

Waarom heeft een tijger strepen?

Door zijn opvallende strepenpatroon zou je denken dat een tijger heel erg opvalt in de natuur. Niets is minder waar! Hun strepen camoufleren juist heel erg in de bossen en graslanden waar tijgers voornamelijk leven. Het strepenpatroon is bovendien bij iedere tijger uniek, vergelijkbaar met de vingerafdruk van een mens. Onderzoekers en verzorgers die de dieren bestuderen kunnen ze op een gegeven moment herkennen aan hun strepenpatroon.

De tijger wordt vaak ‘de koning van de jungle’ genoemd. Door zijn imposante verschijning, maar ook door zijn strepenpatroon. Op de kop, boven de ogen, lijken de strepen op het Chinese teken voor koning. 

Spreekbeurt tijger

Wat voor geluid maakt een tijger?

Tijgers kunnen hard brullen. Zo hard dat de brul van een tijger te horen is over een afstand van twee tot vier kilometer! Maar wat veel mensen niet weten is dat een tijger ook infrageluid produceert. De lage tonen zijn voor mensen nauwelijks te horen, maar dit geluid laat aan andere tijgers over lange afstanden weten waar hun territorium is. Ze gebruiken de lage geluiden ook om elkaar te vinden tijdens de vruchtbare periodes van de vrouwtjes. 

Kunnen tijgers zwemmen?

De meeste katachtigen zwemmen liever niet, maar tijgers zijn de uitzondering. Het zijn goede zwemmers die graag badderen en wel tien kilometer door het water kunnen overbruggen. 

Wat eten tijgers?

Als hert, buffel of zelfs als jonge olifant kom je liever geen tijger tegen in het wild. Tijgers zijn jagende roofdieren, die hun prooi eerst besluipen of opwachten om deze vervolgens met een korte sprint en aanval te vangen. De strepen op de vacht camoufleren de tijger tijdens het besluipen en opwachten van zijn prooi. Het is niet de beste sprinter onder de katachtigen, maar een tijger springt makkelijk 6 meter ver. In combinatie met zijn kracht en gewicht, is hij daardoor een geduchte vijand voor zijn prooi.

Als hij zijn prooi gevangen heeft, wat overigens lang niet altijd lukt, sleept hij het mee naar een veilige plek. Soms wel honderden meters verder. Hij heeft dan voor een dag of drie voldoende te eten. Per keer kan hij wel 18 kilo vlees verwerken.

Deze roofdieren staan aan de top van de voedselketen en houden populaties van andere dieren onder controle. En gezond, want een roofdier kiest vaak de zwakkere dieren van een kudde of groep als prooi. Ze jagen voornamelijk op grote hoefdieren zoals herten en buffels, maar vangen ook jonge olifanten, vogels, vissen, krokodillen, schildpadden, nijlpaarden en neushoorns. Soms jagen ze op vee en in enkele gevallen vangen ze een beer.

Tijgers jagen het liefst tijdens de schemering en ’s nachts en hebben daarvoor hele goede ogen. Daarnaast hebben ze witte punten op de oren die oplichten in het donker, zodat andere tijgers ze kunnen herkennen. 

Spreekbeurt tijger

Zijn tijgers sociale dieren?

Nee. Tijgers leven alleen (=solitair) in een groot territorium die ze afbakenen met geluiden, geuren, urine en ontlasting. Alleen als het vrouwtje vruchtbaar is, zoeken ze elkaar op. Als je een groepje tijgers ziet die samenleeft, is het altijd een moeder met haar nog niet volwassen jongen. 

Spreekbeurt tijger

Hoe plant een tijger zich voort?

Tijgers zijn zoeken elkaar alleen op als het vrouwtje vruchtbaar is. Dit gebeurt twee keer per jaar. Het mannetje en vrouwtje paren dan zo vaak mogelijk in een paar dagen tijd, waardoor de kans op bevruchting het grootst is. Ze vinden elkaar in deze periode door de lage tonen die ze voortbrengen en de geursporen die het vrouwtje achterlaat.

Na 3,5 maand worden er twee tot 4 welpjes geboren. De eerste twee weken zijn ze vrij hulpeloos en hebben ze de oogjes nog dicht. Tijgers zijn zoogdieren: ze drinken de eerste weken uitsluitend melk bij de moeder. Na twee maanden gaan ze voor het eerst vlees eten en zodra ze een half jaar oud zijn, kunnen ze al een beetje jagen. Dit leren ze spelenderwijs. Na een jaar zijn ze volledig zelfstandig, toch blijven de welpen nog zo’n drie tot vijf jaar bij hun moeder in de buurt. Daarna zoeken ze een eigen territorium. 

Spreekbeurt tijger

Hoeveel tijgers zijn er op de wereld?

Er zijn niet zoveel tijgers meer in het wild te vinden. In totaal nog maar zo’n 3900 exemplaren. Vroeger kwamen ze in heel Azië voor. Van de koude bossen in Siberië, tot de tropische oerwouden van Bali. Zelfs in het oosten van Turkije kwamen tijgers voor. Volgens schattingen waren er rond 1900 misschien wel honderdduizend exemplaren of zelfs meer. Er is dus veel veranderd voor de tijgers in die ruim honderd jaar.

Gelukkig is er ook goed nieuws te melden. Sommige leefgebieden van de tijger worden omgezet in beschermde parken die met behulp van bewakers voorkomen dat stropers de vrije hand krijgen. In Rusland is de Siberische tijger daardoor behoed voor uitsterven en nemen de aantallen sinds kort weer toe. De Chinese tijger is ook bezig met een opkomst: in aantallen zijn ze de Bengaalse tijger inmiddels voorbijgegaan.

Naast het beschermen van leefgebieden wordt de illegale handel hard aangepakt en zorgen natuurorganisaties voor educatie en voorlichting op verschillende gebieden. Het streven is om in 2022 – het Chinese jaar van de tijger – het aantal verdubbeld te hebben. Maar ook daarna blijven organisaties en landen zich inzetten om dit mooie dier te behouden. 

Wie waren de voorouders van de tijger?

Kort na het uitsterven van de dino’s, zo’n 65 miljoen jaar geleden, ontstonden de voorouders van de huidige roofdieren (Carnivora). Later zouden daaruit de katachtigen, hyena’s en mangoestachtigen ontstaan.

De eerste echte kat ontwikkelde zich ongeveer 29 miljoen jaar geleden. Het was een klein wezelachtig dier genaamd Proailurus. Weer later kwam er een grote en belangrijke splitsing in de almaar groter wordende kattenfamilie: de sabeltandkatten en zogenoemde bijtende katten (Felidae) ontwikkelden zich apart van elkaar. Een bekende sabeltandkat is de sabeltandtijger (Smilodon) die dus geen voorouder van de hedendaagse tijger is. Uit de groep bijtende katten ontstonden namelijk al snel de voorouders van de eerste kleine katten, de eerste lynxen en de jachtluipaarden. Pas veel later ontstonden de grote katachtigen zoals tijgers en leeuwen. 

Spreekbeurt tijger

Hoe oud wordt een tijger?

Tijgers worden in het wild ongeveer 15 tot 18 jaar oud. In gevangenschap kunnen ze 25 jaar worden. 

Waarom jagen mensen op tijgers?

Bijgeloof, concurrentie om leefgebied en statussymbolen: dat zijn kort gezegd de redenen dat mensen jagen op tijgers. Veel mensen in Azië geloven in de geneeskrachtige werking van bepaalde lichaamsdelen van de tijger. Ze zijn er van overtuigd dat de botten helpen tegen reuma en malaria of dat de tanden geslachtsziekten kunnen voorkomen. Zo heeft ieder lichaamsdeel ‘genezende’ eigenschappen. Of het daadwerkelijk echt helpt is nooit helemaal bewezen, terwijl er voldoende alternatieven zijn. Er wordt daarom veel tijd en energie gestoken in het adviseren van dokters en apothekers over andere medicijnen.

Een ander groot probleem is het gebrek aan leefgebied voor de tijgers. Doordat de bevolking in Azië snel groeit is er steeds meer ruimte nodig voor wonen, akkerbouw en het houden van vee. De tijger en plaatselijke bevolking zitten elkaar vrij letterlijk in de weg. Helemaal omdat de tijger van nature gewend is aan een flink territorium en ook geen andere tijgers in zijn buurt tolereert. Bosbranden en versnippering van het leefgebied door houtkap zorgen er daarnaast voor dat kostbaar leefgebied nog verder versnippert en vruchtbare tijgers elkaar niet makkelijk kunnen vinden. Tijgers die te dicht bij mensen of vee in de buurt komen worden uit angst gedood.

Tot slot wordt de tijger vaak gedood omdat het een statussymbool is. Vroeger werd het jagen op tijgers gezien als een sport. Duizenden tijgers eindigden als jachttrofee, velen werden gevangen en in gevangenschap gehouden als teken van je rijkdom. Ook tegenwoordig laat je in bepaalde kringen met een illegale en daardoor peperdure tijgervacht zien dat je veel geld hebt. Ook ‘medicijnen’ als tijgerwijn zijn alleen voor de rijken op aarde te betalen. Doordat er nog steeds vraag naar is, riskeren de jagers en handelaren graag grote boetes of zelfs gevangenisstraf: ze verdienen er namelijk ook heel veel geld aan... 

Spreekbeurt tijger