Krokodilachtigen (Crocodilia)

Krokodilachtigen leven zowel op het land als in het water. Het zijn goede zwemmers die voornamelijk in het water leven, maar kunnen zich op het land ook goed uit de voeten maken. Ze leven vooral in de warmere, tropische gebieden rond de evenaar. Krokodilachten staan bekend als roofzuchtige jagers en kunnen wel zeven meter lang worden.

Dierenrijk

Er zijn zo’n 25 soorten krokodilachtigen, onder te verdelen in de volgende groepen:

Kenmerken

Krokodilachtigen zijn erg herkenbaar door hun grote, platte bek met scherpe tanden, lange lijf en staart en relatief korte poten. Hun gehele huid is bedekt met harde schubben en beenplaatjes (osteodermen) die een soort pantser vormen als bescherming. Krokodilachtigen hebben vaak een bruingroene schutkleur, waardoor ze bijna niet opvallen in de rivieren en moerassen waar ze leven.

Dankzij hun lichaamsbouw liggen ze vlak in het water en steken alleen de ogen en neusgaten boven water uit. Hierdoor kunnen ze vaak een verrassingsaanval uitvoeren op hun prooi.

Voortplanting

De mannetjes en vrouwtjes lijken in uiterlijk erg op elkaar, de mannetjes worden alleen vaak groter. Maar voor een leek is het onderscheid lastig te maken. Ze lokken elkaar met geuren, trillingen en geluid. Zo maken ze bubbels onder water en trillingen met de borstkas. Sommige mannetjes scheiden geurstoffen af uit de anaalklieren onder de basis van de staart.

Na de paring, die plaats vindt onder water, leggen de vrouwtjes eieren in een zelf gegraven nest. Deze wordt afgedekt met zand, modder of bladeren. Nadat de eieren zijn uitgekomen, brengt de moeder de kleintjes in de bek naar het water. Alleen gavialen hebben een te kleine bek om de pasgeborenen naar het water te dragen.

De moeders beschermen het nest en de pasgeborenen uiterst fel. Niet zo gek, want krokodilachtigen hebben in dit kwetsbare stadium van hun leven veel vijanden. De eieren worden opgegraven door vogels, zoogdieren en hagedissen zoals varanen. Als juveniel zijn ze helemaal goed zichtbaar voor predatoren en vallen ze zelfs ten prooi aan eigen soortgenoten. Toch is de broedzorg van de krokodilachtigen wel vrij uniek onder reptielen te noemen.

Voeding

Alle krokodilachtigen zijn nachtelijke jagers. Ze zijn ook zonder uitzondering allemaal carnivoor, wat inhoud dat ze uitsluitend dierlijk voedsel eten. Het soort voedsel hangt af van de soort, maar vrijwel alle krokodilachtigen vangen voornamelijk vis. Krokodillen verscheuren, net als schilpadden, hun voedsel voor ze het opeten.

Krokodillen zijn vaak groter en jagen daarnaast ook op grote zoogdieren zoals herten of buffels. Kleinere prooien, zoals kikkers, schildpadden en slangen staan ook op het menu. De kleinere kaaiman eet naast vis insecten, krabben en waterslakken. De enige krokodilachtige die geen vis eet, is de Chinese alligator. Deze heeft zich gespecialiseerd in het eten van grote slakken en schelpdieren. Zelfs zijn snuit en tanden zijn hier op aangepast.

Geschiedenis

De krokodilachtigen ontstonden zo’n 85 miljoen jaar geleden, maar hun lichaamsbouw en leefwijze ontstond eigenlijk al eerder. De vroege voorouders van de huidige krokodillen waren landbewoners (Baurusuchus) die leefden tijdens het Krijt tijdperk. De bewering dat krokodillen behoren tot de langstlevende dinosauriërs is trouwens een fabel. Ze stammen af van een tak van de Archosauria, die langs een andere tak de dinosauriërs voortbracht. Deze tak, de Ornithodira bracht ook de vogels voort. Krokodilachtigen zijn dus wel verwant aan de Dinosauria en daarmee aan vogels.

Zeekrokodil

De meeste krokodilachtigen leven in rivierdelta’s, moerassen, poelen en meren. Eigenlijk alle watergebieden waar geen sterk stromend water is. De meesten leven in zoet water, maar velen tolereren ook brak water. De enige soort die ook in open zee leeft, is de zeekrokodil.

De zeekrokodil is samen met de nijlkrokodil één van de beruchtste en gevaarlijkste krokodillensoorten. Deze reus kan wel zeven meter lang worden en heeft zelfs haaien op zijn menu staan. Ook aanvallen op mensen komen voor. Er vallen jaarlijks meerdere slachtoffers, vaak onoplettende toeristen die zwemmen in onbekend water.